Πώς να Αλλάξεις Νοοτροπία
Πέντε βήματα για να αναγνωρίζεις περιοριστικές σκέψεις και να τις μετατρέπεις σε πιο ρεαλιστικές αποφάσεις και πράξεις.
Συγγραφέας: Georgios Gultidis

Μια σκέψη όπως «πάντα τα παρατάω» μπορεί να εμφανίζεται τόσο συχνά ώστε να μοιάζει με αδιαμφισβήτητο γεγονός. Όμως άλλο η περιγραφή μιας δυσκολίας και άλλο μια τελεσίδικη ετυμηγορία για το ποιος είσαι. Η αλλαγή νοοτροπίας αρχίζει όταν δημιουργείς χώρο ανάμεσα σε αυτά τα δύο.
Δεν σημαίνει ότι αρκεί να σκέφτεσαι θετικά για να αλλάξουν όλα. Οι συνθήκες, οι πόροι και οι ευκαιρίες έχουν πραγματική σημασία. Μια πιο λειτουργική νοοτροπία σε βοηθά να βλέπεις καθαρότερα τι μπορείς να επηρεάσεις, τι χρειάζεται υποστήριξη και ποια πράξη αξίζει να δοκιμάσεις.
5 Βήματα
Τα βήματα που ακολουθούν είναι τρόπος προσωπικού αναστοχασμού, όχι υποκατάστατο ψυχοθεραπείας. Αν μια σκέψη συνδέεται με έντονη δυσφορία ή επίμονες δυσκολίες στη λειτουργικότητά σου, η βοήθεια επαγγελματία ψυχικής υγείας μπορεί να προσφέρει το κατάλληλο πλαίσιο.
1. Γίνε ενήμερος
Πριν προσπαθήσεις να αλλάξεις μια σκέψη, παρατήρησε πότε εμφανίζεται. Διάλεξε μια πρόσφατη στιγμή που απέφυγες κάτι σημαντικό. Σημείωσε την περίσταση, την ακριβή φράση που πέρασε από το μυαλό σου, το συναίσθημα και την πράξη που ακολούθησε.
Για παράδειγμα: «Δεν πήγα στον περίπατο, σκέφτηκα ότι δεν έχει νόημα αφού έχασα όλη την εβδομάδα, ένιωσα απογοήτευση και έμεινα στον καναπέ». Αυτή η καταγραφή είναι πιο χρήσιμη από το γενικό «δεν έχω θέληση», επειδή αποκαλύπτει ένα συγκεκριμένο σημείο όπου μπορείς να παρέμβεις.
Κάνε την παρατήρηση με περιέργεια, όχι σαν ανάκριση. Δεν χρειάζεται να παρακολουθείς κάθε σκέψη όλη την ημέρα. Μία σύντομη καταγραφή σε μια επαναλαμβανόμενη δυσκολία αρκεί για να αρχίσεις να βλέπεις το μοτίβο και τις συνθήκες που το συνοδεύουν.
2. Αμφισβήτησε πεποιθήσεις
Ρώτησε τι στοιχεία στηρίζουν τη σκέψη και ποια στοιχεία την περιορίζουν. Αν λες «δεν ολοκληρώνω ποτέ τίποτα», αναζήτησε περιπτώσεις όπου ολοκλήρωσες μια υποχρέωση ή επέστρεψες μετά από διακοπή. Δεν προσπαθείς να αποδείξεις ότι όλα πηγαίνουν καλά, αλλά να διορθώσεις μια υπερβολικά γενική κρίση.
Έπειτα διατύπωσε μια ακριβέστερη πρόταση. Το «δυσκολεύομαι όταν το σχέδιο είναι πολύ απαιτητικό» σου δίνει περισσότερες δυνατότητες από το «είμαι ανίκανος». Η πρώτη φράση επιτρέπει αλλαγή σχεδίου. Η δεύτερη παρουσιάζει το πρόβλημα σαν μόνιμο χαρακτηριστικό.
Έλεγξε τη νέα διατύπωση με ένα μικρό πείραμα. Αν πιστεύεις ότι μόνο μια μεγάλη προσπάθεια αξίζει, δοκίμασε μια σύντομη, προγραμματισμένη δραστηριότητα για λίγες ημέρες. Παρατήρησε αν μπορεί να στηρίξει τη συνέχεια, χωρίς να απαιτείς να αποδείξει αμέσως μια ολόκληρη θεωρία για τη ζωή σου.
3. Σκέψη ταυτότητας
Οι στόχοι περιγράφουν κάτι που θέλεις να πετύχεις. Η ταυτότητα αφορά τον τρόπο με τον οποίο θέλεις να ενεργείς. Αν ο στόχος είναι καλύτερη φυσική κατάσταση, μια χρήσιμη κατεύθυνση ταυτότητας μπορεί να είναι «φροντίζω το σώμα μου με συνέπεια και σεβασμό».
Αυτή η φράση χρειάζεται καθημερινό περιεχόμενο. Μπορεί να σημαίνει κατάλληλη κίνηση, ξεκούραση, οργάνωση ή αναζήτηση επαγγελματικής βοήθειας. Δεν σημαίνει ότι πρέπει να αποδίδεις το ίδιο κάθε ημέρα ούτε ότι μία παράλειψη ακυρώνει την πρόθεσή σου.
Το βιβλίο «Ένα ταξίδι Αυτοενδυνάμωσης» μπορεί να αποτελέσει αφορμή για προσωπικό αναστοχασμό γύρω από την κατεύθυνση που θέλεις να δώσεις στη ζωή σου. Κράτησε ένα ερώτημα που σε αφορά και σύνδεσέ το με μια δική σου απόφαση, αντί να αναζητάς μια φράση που θα λύσει τα πάντα.
4. Περιβάλλον ανάπτυξης
Η νοοτροπία δεν διαμορφώνεται σε κενό. Πρόσεξε ποιες συζητήσεις, εικόνες και συγκρίσεις καταναλώνεις καθημερινά. Αν ακολουθείς περιεχόμενο που παρουσιάζει μόνο αψεγάδιαστα αποτελέσματα, μπορεί να ξεχνάς ότι η δική σου προσπάθεια εξελίσσεται μέσα σε πραγματικούς περιορισμούς.
Δημιούργησε χώρο για ανθρώπους και πηγές που επιτρέπουν ερωτήσεις, αναγνωρίζουν δυσκολίες και δεν υπόσχονται βεβαιότητες. Ζήτησε συγκεκριμένη ανατροφοδότηση: «Ποιο σημείο του σχεδίου μου είναι ανέφικτο;» αντί για μια γενική επιβεβαίωση ότι θα τα καταφέρεις.
Οργάνωσε και τον φυσικό χώρο σου. Ένα σημειωματάριο σε προσβάσιμο σημείο ή μια προγραμματισμένη ώρα χωρίς περισπασμούς μπορεί να υποστηρίξει τη σκέψη που θέλεις να καλλιεργήσεις. Το περιβάλλον δεν κάνει τη δουλειά αντί για εσένα, αλλά μπορεί να μειώσει ορισμένα εμπόδια.
5. Αποτυχία ως δεδομένα
Όταν κάτι δεν λειτουργεί, χώρισε το αποτέλεσμα από την ερμηνεία του. «Δεν τήρησα το πρόγραμμα αυτή την εβδομάδα» είναι παρατήρηση. «Δεν πρόκειται να αλλάξω ποτέ» είναι πρόβλεψη που δεν προκύπτει αναγκαστικά από αυτή την παρατήρηση.
Ρώτησε τι έμαθες για τη διάρκεια, την ώρα, τη δυσκολία και την υποστήριξη που χρειαζόσουν. Άλλαξε ένα στοιχείο και δοκίμασε ξανά. Έτσι η εμπειρία αποκτά πρακτική αξία αντί να γίνεται άλλη μία κατηγορία εναντίον σου.
Η αλλαγή νοοτροπίας δεν ολοκληρώνεται με μια εντυπωσιακή απόφαση. Φαίνεται στις μικρές στιγμές όπου περιγράφεις τον εαυτό σου πιο δίκαια και επιλέγεις μια πιο χρήσιμη αντίδραση. Αυτό είναι αρκετό για να ξεκινήσεις μια διαφορετική σχέση με την προσπάθειά σου.