Σπάστε Κακές Συνήθειες: Ένα Σύστημα που Λειτουργεί
Δεν μπορείτε να σπάσετε μια συνήθεια μόνο με θέληση.
Συγγραφέας: Georgios Gultidis

Γιατί η θέληση δεν είναι ολόκληρο το σχέδιο
Μπορεί να αποφασίζετε ειλικρινά ότι θα σταματήσετε μια συμπεριφορά και, λίγο αργότερα, να την επαναλαμβάνετε. Ίσως ανοίγετε το κινητό ενώ έχετε δουλειά ή αναβάλλετε μια μικρή εκκρεμότητα μέχρι να γίνει πιεστική. Το «δεν θα το ξανακάνω» εκφράζει πρόθεση, αλλά δεν περιγράφει τι θα συμβεί στην επόμενη παρόμοια στιγμή.
Οι συνήθειες χρειάζονται ένα πιο συγκεκριμένο σχέδιο από μια γενική απαίτηση για περισσότερη θέληση. Αντί να πολεμάτε μόνο το τελικό αποτέλεσμα, εξετάστε πότε αρχίζει η συμπεριφορά, τι αναζητάτε εκείνη τη στιγμή και ποια άλλη επιλογή μπορείτε να προετοιμάσετε.
Το σύστημα των πέντε βημάτων που ακολουθεί αφορά καθημερινά μοτίβα που θέλετε να αλλάξετε. Δεν αποτελεί θεραπευτική προσέγγιση ούτε υποκατάστατο επαγγελματικής φροντίδας για εξαρτήσεις ή άλλες καταστάσεις που χρειάζονται εξειδικευμένη αξιολόγηση.
Βήμα 1: εντοπίστε το ερέθισμα
Πριν προσπαθήσετε να διορθώσετε τη συνήθεια, παρατηρήστε μια συγκεκριμένη εμφάνισή της. Πού ήσασταν; Τι είχε προηγηθεί; Ποια ώρα ήταν; Μην ψάχνετε από την αρχή μια μεγάλη εξήγηση για ολόκληρη τη ζωή σας.
Αν ανοίγετε συνεχώς το κινητό στο γραφείο, σημειώστε αν αυτό συμβαίνει όταν εμφανίζεται ειδοποίηση, όταν δυσκολεύει η εργασία ή όταν περιμένετε κάτι. Πρόκειται για διαφορετικές περιστάσεις και μπορεί να χρειάζονται διαφορετική πρακτική αντιμετώπιση.
Περιγράψτε χωρίς να κατηγορείτε
Το «χάνω πάντα τον χρόνο μου» είναι γενική κρίση. Το «άνοιξα το κινητό όταν δεν ήξερα πώς να συνεχίσω το κείμενο» περιγράφει μια στιγμή. Η παρατήρηση χρειάζεται ακρίβεια, όχι αυστηρότερο λεξιλόγιο.
Βήμα 2: εξετάστε την ανταμοιβή που αναζητάτε
Ρωτήστε τι σας προσφέρει εκείνη τη στιγμή η συμπεριφορά. Μήπως θέλετε διάλειμμα, επαφή, αλλαγή δραστηριότητας ή απομάκρυνση από μια δύσκολη απόφαση; Αν δεν είστε σίγουροι, κρατήστε την απάντηση ως υπόθεση, όχι ως τελικό συμπέρασμα.
Στο παράδειγμα του κινητού, μπορεί να αναζητάτε επικοινωνία ή απλώς μια παύση. Μην επιλέξετε αυτόματα την εξήγηση που σας φαίνεται πιο «σωστή». Παρατηρήστε μερικές συγκεκριμένες περιστάσεις και εξετάστε αν η αρχική περιγραφή σας εξακολουθεί να ταιριάζει.
Βήμα 3: σχεδιάστε μια εφικτή αντικατάσταση
Το «σταματώ» αφήνει ανοιχτό το ερώτημα τι θα κάνετε στη θέση της παλιάς συμπεριφοράς. Επιλέξτε μια εναλλακτική που να ανταποκρίνεται στην περίσταση. Αν χρειάζεστε παύση, μπορείτε να σηκωθείτε για λίγο από το γραφείο χωρίς να ανοίξετε άλλη εφαρμογή.
Αν το πρόβλημα είναι ότι δεν ξέρετε πώς να προχωρήσετε μια εργασία, γράψτε το ακριβές σημείο στο οποίο κολλήσατε. Η αντικατάσταση δεν χρειάζεται να είναι ιδανική. Χρειάζεται να είναι αρκετά απλή ώστε να τη δοκιμάσετε όταν εμφανιστεί η δυσκολία.
Ετοιμάστε και το περιβάλλον. Απενεργοποιήστε τις μη αναγκαίες ειδοποιήσεις για το συγκεκριμένο διάστημα ή αφήστε το κινητό εκτός άμεσης πρόσβασης. Μην βασίζετε όλο το σχέδιο σε μια εσωτερική διαπραγμάτευση που θα επαναλαμβάνεται κάθε λίγα λεπτά.
Βήμα 4: διατυπώστε σχέδιο «αν–τότε»
Συνδέστε την περίσταση με την εναλλακτική: «Αν πιάσω το κινητό επειδή δυσκολεύομαι με τη δουλειά, τότε θα το αφήσω κάτω και θα γράψω ποιο είναι το επόμενο μικρό βήμα». Κρατήστε τη διατύπωση συγκεκριμένη.
Προσθέστε τι θα κάνετε αν ήδη ξεκινήσατε την παλιά συμπεριφορά. Μπορείτε να σταματήσετε μόλις το αντιληφθείτε και να επιστρέψετε στη δουλειά χωρίς να θεωρήσετε χαμένη όλη την ημέρα. Η επανεκκίνηση δεν χρειάζεται να περιμένει το επόμενο πρωί.
Βήμα 5: παρακολουθήστε και προσαρμόστε
Για ένα σύντομο διάστημα, σημειώνετε ερέθισμα, αντίδραση και εναλλακτική. Μια λιτή καταγραφή αρκεί. Δεν χρειάζεται να παρακολουθείτε κάθε σας κίνηση ούτε να δημιουργήσετε έναν ακόμη λόγο αυτοκριτικής.
Στο τέλος της εβδομάδας, δείτε ποιο σημείο του σχεδίου ήταν ασαφές. Ήταν δύσκολο να αναγνωρίσετε το ερέθισμα; Ήταν η αντικατάσταση ανεφάρμοστη; Αλλάξτε ένα στοιχείο και δοκιμάστε ξανά. Αν η συμπεριφορά σας προκαλεί σοβαρή δυσφορία ή έχει σημαντικές συνέπειες, ζητήστε κατάλληλη υποστήριξη.
Από την απαγόρευση στη συνειδητή επιλογή
Στη λογική της Μεθόδου Gultidis, η ψυχική δύναμη μπορεί να εκφράζεται με παρατήρηση και ευθύνη, όχι μόνο με το «πρέπει να αντισταθώ». Η ειλικρίνεια για όσα συμβαίνουν είναι πιο χρήσιμη από μια εικόνα αλάνθαστου αυτοελέγχου.
Διαλέξτε μία συνήθεια, όχι όλες μαζί. Περιγράψτε μια πρόσφατη περίσταση και γράψτε τι θα δοκιμάσετε την επόμενη φορά. Η αλλαγή αρχίζει να γίνεται πρακτική όταν η απαγόρευση αποκτά μια σαφή εναλλακτική.
Γεώργιος Γκουλτίδης, ιδρυτής του Aretovio.